Ekspozitë retrospektive e Aneta Svetievës

Edhe këtë vit, Galeria Nacionale vazhdon misionin e saj. Jemi veçanërisht të kënaqur të njoftojmë prezantimin e punës së Aneta Svetievës. Ekspozita do të qëndrojë e hapur në Hamamin Daut Pashës deri në fund të gushtit, ndërsa hapja zyrtare do të jetë më 21 maj 2025 (e mërkurë), në orën 20:00.

Ekspozita retrospektive e Aneta Svetieva është pjesë e programit të Galerisë Nacionale për një prezantim gjithëpërfshirës të artistëve bashkëkohorë maqedonas që kanë krijuar skenën tonë artistike. Projekti vjen pas monografisë mbi Svetievën të botuar në vitin 2023, me ç’rast finalizohet monitorimi dhe hulumtimi afatgjat i opusit të pasur krijues të njërit prej skulptorëve më të rëndësishëm maqedonas.

Puna e ndërlikuar, komplekse, inovative dhe krijuese e Aneta Svetievës e vendos punën e saj në krye jo vetëm në skenën artistike maqedonase, por edhe në një platformë më të gjerë që kalon kufijtë e rajonit.

Në fillim të viteve shtatëdhjetë, pikëpamjet e ndryshme jo vetëm mbi formën, mbi formën e dukshme, por edhe mbi disa çështje thelbësore në lidhje me veprën, ishin arsyeja që kritika t’i definojë skulpturat e Aneta Svetievës (tashmë në paraqitjet e saj fillestare) si vepra me një qasje të qartë konceptuale dhe performuese, jashtë modeleve të zakonshme gjuhësore të asaj kohe. Ato çaste të shkëlqyera, jashtë lëvizjeve të përgjithshme stilistike dhe skemave tashmë të përvijuara, krijuan një depërtim individual në materien skulpturale. Shprehja e saj plastike e pavarur, e cila u imponua me forcën e autenticitetit jashtë tendencave kryesore aktuale, inicion qenien e brendshme të veprës, vibracionin e saj që i përgjigjet frymës së gjallë të kohës si një shenjë e bashkëkohores. Diktatet e brendshme gjenerohen nga burimet e interesit të saj për etnosin, folklorin dhe tokën e pjekur si artefakte të para, si kontribute në funksionimin e shpirtit të emancipuar njerëzor. Puna e saj është në një dialog themelor me thesarin dhe zakonet etnologjike të Ballkanit dhe më gjerë, mbi të cilat ajo ndërton peizazhet e saj mitologjike dhe ringjall mitet kolektive në nivelin e universales. Në format e saj, ideja e materializuar imponohet me dëshmi bindëse për ndërthurjen e dendur dhe të shtresuar të artit të momentit të tashëm dhe atyre shtresave që mund të zgjohen te çdo krijues. Kjo lidhje realizohet dhe theksohet te Aneta, dhe gjithashtu përmban përgjigjen e pyetjes thelbësore në lidhje me origjinën dhe kuptimin e shtresuar të veprës së saj. Në katalogun e ekspozitës në Beograd, 1984, Aneta thotë: “Mendimet e mia, një lloj fluide… edhe më herët, që në hapat e parë, ishin të drejtuara drejt kësaj bote mitike si autoktoni, autenticitet, si identiteti im i shprehur me sintagma, me sekuenca nga zona dhe mënyra të ndryshme të të kuptuarit të jetës së popullit tim, të tokës dhe nënqiellit tim. Gjithçka është e lidhur në një farë mënyre.”

Theksat sugjestive – konturet, tiparet e fytyrës, indikacionet erotike dhe metaforike, notat ironike, cinizmi, simbolika dhe energjia, pasioni i prekjes, tensioni i brendshëm, sensualiteti, kurioziteti dhe loja, nxitja eksploruese-eksperimentale, kënaqësia e krijimit… përbëjnë inventarin e mjeteve në bashkëveprimin e shikimit dhe prekjes, të formës, ngjyrës, gropësirave dhe prerjeve, në energjinë që dëshiron të shpërthejë. Ato flasin për vuajtjet dhe frikat më të thella njerëzore dhe për kënaqësitë dhe gëzimet elementare të jetës, për dashurinë, por edhe për dhunën dhe vdekjen, për përpjekjen për të kapërcyer frikën, duke ia hapur dyert tjetrës, të panjohurës dhe kurrë të kuptuarit plotësisht. Në to, ndihet një shpirt i gjallë që në mënyrë misterioze rri pezull mbi format dhe trajtat, mbi vijat, prerjet, gjurmët taktile të gishtërinjve që i japin formë realitetit në vetvete. Duke iu drejtuar atyre temave dhe vlerave që kanë qenë prej kohësh të pranishme në gojëdhënat e gjalla, në imagjinatën e gjallë të popullit maqedonas, ajo krijoi një sintezë magjike midis poetikës së rurales dhe urbanes, të së kaluarës dhe të së tashmes, dhe në këtë mënyrë krijoi pasurinë e rrëfimit të saj vizual. Veprat e saj nuk janë një fragment i shqyer i botës, por një univers i mbyllur që përfshin një zonë të vetme të jetës, një rreth të pastër që përmban brenda vetes gjithçka që mund të ekzistojë jashtë tij.

Në proverbat, larëset, karakteristikat, lumenjtë… te Erosi dhe Thanatosi, te Dyfishat… nuk është e vështirë të njihen imazhet arketipike të frikës, pasigurisë, pritjeve… që e kanë ndjekur njeriun që nga kohërat e lashta, i pafuqishëm për ta kuptuar veten në botë dhe për të shpjeguar forcat e natyrës dhe të universit. Nga ato forma arketipale, të shtresuara në shtresat komplekse të pavetëdijes kolektive, çlirohet energji psikike e tensionuar, e ngjeshur dhe e bllokuar, e cila depërton në vetëdije sa herë që egoja kërcënohet, kur lind një konflikt i pazgjidhshëm midis njeriut dhe mjedisit të tij. Të gjitha veprat e saj përmbajnë sekretin e tyre në konfliktin midis jetës dhe vdekjes, i cili është rritur në një simbol më të lartë të artit të saj. Për të, jeta nuk është një ekzaltim optimist, ashtu siç vdekja nuk është një tragjedi botërore; Në fakt, ndryshimi është i vogël, pothuajse i parëndësishëm, është një përplasje pa fitues… Skulptura e Svetievës është një fenomen origjinal dhe kryesisht i vetmuar. Mund të thuhet me siguri se e gjithë vepra e saj u krijua, sot, në një kategori të harruar të nevojës instiktive dhe të çliruar për krijim, e cila nuk mund të verifikohet nga standardet e zakonshme të zbatueshme në këtë fushë të aktivitetit artistik.

Në pikturimin e jetës, të gjurmëve njerëzore në kohë dhe hapësirë, e tregoi talentin e saj të madh: nga situatat elementare të jetës të lidhura me doket, zakonet, kujtimet… krijoi një vepër arti impozant, rrëfimi i së cilës të detyron të dëgjosh jehonën e kthimit në botët magjike, në vlerat themelore, dhe para nesh shfaqet një vepër e madhe, e rrumbullakosur dhe e plotë, një pasqyrim i plotë artistik i kohës.

Biografia

Në periudhën 1965-1971, për inovacionin dhe shprehjen specifike artistike, fiton tre çmime prestigjioze studentore, dhe më pas një çmim nga Shoqata e Artistëve Figurativë të Serbisë. Në vitin 1974 kthehet në Maqedoni. Që nga viti 1977 punon në Institutin e Folklorit, dhe në vitin 1988 merr doktoraturën në Fakultetin e Filozofisë në Beograd, Departamenti i Etnologjisë. Në vitin 1990, punësohet në Institutin e Etnologjisë në Fakultetin Matematik-Natyror në Shkup, ku në vitin 1995 bëhet profesoreshë e rregullt. Pjesëmarrjet e saj në manifestime të rëndësishme ndërkombëtare të artit janë ndjekur gjithmonë me vëmendje të veçantë nga kritikët, siç është rasti me prezantimin e saj në Bienalen e Arteve Figurative në Venecie në vitin 1997, ku ajo vërehet si një autore me një qasje specifike dhe të ndryshme për formësimin e veprës autentike dhe autoktone përtej karakteristikave të trendit.

Projekti është kuruar nga Viktorija Vaseva Dimeska, historiane e artit, në bashkëpunim me dr. Ana Frangovska, këshilltare kuratore, Maja Nedellkoska Bërzanova, këshilltare kuratore dhe Maja Çankullovska Mihajllovska, kuratore e lartë.