Самостојната изложба на Валентина Поцеска под наслов „Како вода за чоколада…“

 На 12.5.2026 година (вторник), со почеток во 20 часот, во Националната галерија на Македонија, објект Чифте амам, ќе се отвори самостојната изложба на Валентина Поцеска под наслов „Како вода за чоколада…“. На оваа изложба, која ќе трае до 25.5.2026 година, ќе бидат претставени 60тина дела, изработени во период од 2020-2026 година.
———-

Më datë 12.05.2026 (e martë) në ora 20:00, në Galerinë Nacionale të Maqedonisë, objekti “Çifte Hamam”, do të hapet ekspozita personale e Valentina Poceska me titull “Si uji për çokollatë…”. Në këtë ekspozitë, e cila do të zgjasë deri më datë 25.05.2025, do të prezantohen 60 vepra, të punuara në periudhën nga 2020-2026.
———
Валентина Поцеска (1965, Скопје) во 1987 година дипломирала на Факултетот за ликовни уметности при универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, на отсекот Сликарство, во класата на проф. Димитар Кондовски. Во 2010 година, на Институтот за македонска литература (ИМЛ при УКИМ) завршила магистерски студии по културологија (во книжевноста) со наслов на магистерскиот труд: „Културната политика на Република Македонија за заштита на недвижното културно наследство“. Во 2014 година завршила докторски студии по културологија (ИМЛ при УКИМ) со наслов на докторскиот труд: „Современи филозофии на конзервација на културното наследство и нивното влијание во Македонија“. Има остварено неколку студиски престои: специјализација по арапска калиграфија на факултетот „Мимар Синан“, Истанбул, конзервација на икони во Византискиот музеј – Атина, управување со музејски збирки – Централен институт за конзервација, Белград, реставрација на фрески и ѕидно сликарство во Instituto per L`Arte e il Restauro Palazzo Spineli, Фиренца, Италија.
Има остварено неколку самостојни изложби – 1991: КИЦ – Скопје, 1992: Музеј – Битола и Музеј – Прилеп, 2008: Безистен – Штип, Дом на културата – Куманово, 2024: Галерија „Метаноја“ – Скопје; 2025: Национална галерија на Македонија – Чифте-амам; 2026: КСП Центар – ЈАДРО. Од 2003 година до денес има објавено повеќе трудови од областа на заштитата на културното наследство, од кои најзначаен труд е книгата „Конзервација: теорија и практика“, 2019, Скопје : ЦККС. Од 1992 година работи во Националниот конзерваторски центар – Скопје во Ателјето за конзервација на икони.
—————————-
Valentina Poceska (1965, Shkup) diplomoi në vitin 1987 në Fakultetin e Arteve Figurative, Universiteti “Shën Cirili dhe Metodi” në Shkup, në drejtimin -pikturë, në klasën e prof. Dimitar Kondovski. Në vitin 2010, ajo mbaroi studimet master në kulturologji (në letërsi) në Institutin e Letërsisë Maqedonase, me titullin e tezës së masterit: “Politika Kulturore e Republikës së Maqedonisë për Mbrojtjen e Trashëgimisë së Paluajtshme Kulturore”. Në vitin 2014, ajo mbaron studimet e doktoratës në kulturologji në Universitetin “Shën Cirili dhe Metodi” me titullin e tezës së doktoratës: “Filozofitë Bashkëkohore të Konservimit të Trashëgimisë Kulturore dhe Ndikimi i Tyre në Maqedoni”. Ka realizuar disa qëndrime studimore: specializim në kaligrafinë arabe në Fakultetin Mimar Sinan, Stamboll, konservim i ikonave në “Muzeun Bizantin” – Athinë, Menaxhim i koleksioneve muzeore – Instituti Qendror për Konservim, Beograd, restaurim i afreskeve dhe pikturave murale në Instituto per L`Arte e il Restauro Palazzo Spineli, Firencë, Itali.
Ka realizuar disa ekspozita personale – 1991: QKI – Shkup, 1992: Muzeu – Manastir dhe Muzeu – Prilep, 2008: Bezisten – Shtip, Shtëpia e Kulturës – Kumanovë, 2024: Galeria Metanoia, Shkup; 2025: Galeria Nacionale e Maqedonisë – Çifte Hamam; 2026: Qendra HKS – JADRO.
Nga viti 2003 deri më sot, ka botuar disa vepra në fushën e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore, nga të cilat më e rëndësishme është libri Konservimi: Teoria dhe Praktika, 2019, Shkup: QKSK. Që nga viti 1992, punon në Qendrën Nacionale të Konservimit – Shkup në Atelienë e Konservimit të Ikonave.
——————
Ако го анализираме значењето на самиот наслов на изложбата кој е инспириран од романот „Како вода за чоколада“ (со поднаслов: Роман на месечни рати со рецепти, љубовни и народни лекови) од мексиканската писателка Лаура Ескивел, кој воедно е и идиом кој во мексиканското говорно подрачје означува состојба пред експлозија или, според дефинициите, како „состојба на работ на солзи, преполнетост со гнев или доживување интензивна сексуална возбуда/страст“), веднаш се забележува интензитетот на истиот процес на создавање преку изразено женско писмо што Поцеска го преточува во сликите. Во основата на самата постапка на сликање е комбинираната техника или постапка на градење на слоевитоста на секое дело, која започнува со колажот, кој е комбиниран и „зачинет“ со боја (масло и акрил), форми, линии, кафе, восок, при што ниту еден од овие елементи не е случаен, туку, како линеарните симболи на четирите елементи, секој одделно и сите заедно се носачи на пошироки значења.
Наслојувањето на составните елементи на сликата асоцира на слоевитоста на природните карпести талози од „почетокот на светот“, а нивната содржина, пак, рефлектира археолошки слоеви од цивилизираниот свет. Валентина Поцеска на извесен начин го апострофира автобиографскиот момент во сликите колажи, не само преку личните писма и меморабилии. Воедно, врз речиси монохромна основа, преку извесна постапка на интертекстуалност, таа ги имплементира сознанијата од личните професионални определби и усовршувања во областа на културологијата, културното наследство, специјализацијата по арапска калиграфија, конзервацијата на икони, реставрацијата на фрески и ѕидно сликарство…
Не е за занемарување и фактот за временската одредница на создавањето на нарациите од циклусот „Како вода за чоколада“ во период од неколку години, која од своја страна, пак, симболично следи по „завршувањето“ на просторно-временските ограничувања наметнати во времето на короната, како метафора за обновеното ослободување, но и зовривање пред „крајот на светот“. Во изложбата „Како вода за чоколада“, опсегот на лични и семејни истории е надополнет со пишани и/илустрирани траги со мноштво симболи, претстави и текстови од различни цивилизации. Текстовите, било да се лични во ракопис или исечоци од весници, не се избрани случајно; тие ги одредуваат и насловите на секое дело, а самите маргини и текстовите кои се наѕираат во нив ја одразуваат позицијата на набљудувач на/од работ.
Сликите-колажи на Поцеска се субјективен приказ за грчевитото доживување на тензичното време на лично, локално и, уште повеќе, на глобално ниво кога, по којзнае кој пат, светот се наоѓа пред целосно уништување иако повеќе децении наназад сведочиме за континуираната пресија и секојдневно бомбастично соочување со деструкцијата на човештвото. Како што романот ги поврзува различните културни слоеви, обичаи, традиција, лични желби и емоции и нивното влијание преку кујната на главната протагонистка Тита така и Валентина во своите дела од циклусот „Како вода за чоколада“ интегрира безброј детали кои суптилно нѐ навлекуваат на безбројни исчитувања на секој сегмент во, се чини, бесконечниот наратив во кој на алхемичарски начин секојпат одново ни се откриваат слоеви од субјективност, женско писмо, меморија, емотивни состојби, естетика.
(извадоци од текстот во каталогот, Маја Чанкуловска-Михајловска, куратор)
————————–
Nëse analizojmë kuptimin e vetë titullit, i cili është gjithashtu një idiomë që në gjuhën meksikane tregon një gjendje para një shpërthimi ose, sipas përkufizimeve si “një gjendje në prag të lotëve, përplot me zemërim ose përjetim i një emocioni/pasioni intensiv seksual”, menjëherë vërejmë intensitetin e të njëjtit proces të krijimit përmes një shkrimi të theksuar femëror që Poceska e inkorporon në pikturat. Teknologjikisht, baza për të bërë çokollatë është uji në të cilin shtohet kakaoja, por në një moment shumë të saktë të procesit; konkretisht, momenti para zierjes është vendimtar për morinë e mikronarrativave që Poceska transformon në veprat e këtij cikli. Në bazë të vetë teknikës së kombinuar ose procesit të ndërtimit të shtresëzimit të secilës vepër është kolazhi, i cili kombinohet me bojë (vaj dhe akrilik), forma, vija, kafe, dyllë, që asnjë nga këta elemente që nuk është i rastësishëm, por përkundrazi, si simbolet lineare të katër elementëve, secili veçmas dhe të gjithë së bashku janë bartës të kuptimeve më të gjera.
Shtresëzimi i elementeve përbërëse të pikturës asocion shtresëzimin e sedimenteve natyrore shkëmbore nga “fillimi i botës”, dhe përmbajtja e tyre, nga ana tjetër, pasqyron shtresa arkeologjike nga bota e qytetëruar. Valentina Poceska në një farë mënyre apostrofon momentin autobiografik në pikturat-kolazhe, jo vetëm përmes shkrimeve personale dhe memorabilive. Gjithashtu, në një bazë pothuajse monokrome, përmes një procedure të caktuar intertekstualiteti, ajo zbaton njohuritë nga përcaktimet dhe specializimet personale profesionale në fushën e kulturologjisë, trashëgimisë kulturore, specializimit në kaligrafinë arabe, konservimit të ikonave, restaurimit të afreskeve dhe pikturës murale…
Nuk duhet anashkaluar fakti për determinantin kohor të krijimit të narracioneve nga cikli “Si uji për çokollatën” gjatë një periudhe disavjeçare, e cila, nga ana tjetër, pason në mënyrë simbolike pas “përfundimit” të kufizimeve hapësinore-kohore të vendosura gjatë periudhës së Koronës, si një metaforë për çlirimin e ripërtërirë, por edhe zierjen para “fundit të botës”. Ky cikël përjetohet gjithashtu si një rrumbullakim logjik kontekstual dhe estetik i cikleve të prezantuara më parë “Shkrime” (prezantuar në ekspozitën “Hapësira dhe Temporaliteti”, Galeria Nacionale, objekti Çifte Hamam, 2025, me T. Miljovska dhe V. Chapovska) dhe veprave të paekspozuara nga “Shkrimi” dhe cikli “Anamneza” (prezantuar në ekspozitën e përbashkët me T. Miljovska në Qendrën HSK-Jadro, 2026), ku në sekuencën ekspansive logjike “Si uji për çokollatën”, fushëveprimi i historive personale dhe familjare plotësohet me gjurmë të shkruara dhe/ose të ilustruara me një mori simbolesh, përfaqësimesh dhe tekstesh nga qytetërime të ndryshme. Tekstet, qofshin personale në dorëshkrime apo prerje gazetash, nuk zgjidhen rastësisht; ato përcaktojnë gjithashtu titujt e secilës vepër, dhe vetë margjinat dhe tekstet që shihen në to pasqyrojnë pozicionin e një vëzhguesi në/nga skaji.
Pikturat-kolazh të Poceska, janë një pasqyrë subjektive për përjetimin konvulsiv të kohës së tensionuara në një nivel personal, lokal dhe global, kur, kush e di për të satën herë, bota është në prag të shkatërrimit të plotë, megjithëse shumë dekada jemi dëshmitarë të presionit të vazhdueshëm dhe përballjes bombastike të përditshme me shkatërrimin e njerëzimit. Ashtu siç i lidh romani shtresat e ndryshme kulturore, zakonet, traditat, dëshirat dhe emocionet personale dhe ndikimin e tyre përmes kuzhinës së protagonistes kryesore Tita, ashtu edhe Valentina, në veprat e saj nga cikli “Si uji për çokollatën”, integron detaje të panumërta që na tërheqin në mënyrë delikate në lexime të panumërta të secilit segment në, duket se, narracionin e pafund në të cilin, në një mënyrë alkimike, çdoherë na zbulohen përsëri shtresa të subjektivitetit, shkrimit femëror, kujtesës, gjendjeve emocionale, estetikës.
(fragmente nga teksti në katalogun, Maja Çankullovska-Mihajllovska, kuratore)